Strona główna » Wiedza » Sprawy samorządowe » Generalne klauzule kompetencyjne niezbędne przy określaniu właściwości samorządowych organów

Generalne klauzule kompetencyjne niezbędne przy określaniu właściwości samorządowych organów

15.02.13

 Generalne klauzule kompetencyjne funkcjonujące w samorządzie terytorialnym są normami prawnymi niezbędnymi przy określaniu właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego w realizacji tych zadań samorządu, które mocą konkretnego przepisu nie zostały zastrzeżone na rzecz żadnego z organów.

articleImage: Generalne klauzule kompetencyjne niezbędne przy określaniu właściwości samorządowych organów fot. Thinkstock


Artykuł pochodzi z miesięcznika Samorząd Terytorialny

Generalne klauzule kompetencyjne funkcjonujące w samorządzie terytorialnym są normami prawnymi niezbędnymi przy określaniu właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego w realizacji tych zadań samorządu, które mocą konkretnego przepisu nie zostały zastrzeżone na rzecz żadnego z organów. W przypadku klauzul kompetencyjnych – inaczej niż w większości przypadków, w których przepisy ustrojowych ustaw samorządowych wykazują się istotnym stopniem podobieństwa – ustawodawca przyjął odmienne zasady w ustawie o samorządzie gminnym i ustawie o samorządzie województwa, pomijając je w odniesieniu do samorządu powiatowego. Biorąc pod uwagę niezwykle ważną funkcję klauzul kompetencyjnych, Anna Wierzbica stwierdza, że to pominięcie w ustawie o samorządzie powiatowym jest istotnym przeoczeniem ustawodawcy.


Najbardziej ogólne znaczenie pojęcia „domniemanie” wiąże się z terminem przypuszczenie bądź domysł. „Domniemanie prawne” jest definiowane jako „domniemanie wynikające z ustawy, która nakazuje uznać pewne fakty za udowodnione w braku dowodów przeciwnych, a w pewnych wypadkach nawet nie dopuszcza dowodu przeciwnego”[1]. W literaturze wyróżnia się domniemanie prawne formalne i domniemanie prawne materialne. Domniemania prawne formalne nakazują przyjmować, że ma lub miał miejsce określony fakt, dopóki nie zostanie wykazane, że ma lub miał miejsce fakt przeciwny. Domniemania prawne materialne polegają na tym, że na podstawie przepisu prawnego należy uznawać pewien poszukiwany fakt za ustalony, jeżeli został odpowiednio ustalony inny fakt[2].


Przedstawiciele doktryny sformułowali także funkcje domniemań prawnych na potrzeby prawa administracyjnego, w tym także prawa samorządu terytorialnego. Zdaniem Cezarego Kocińskiego „normy te używane są w prawie administracyjnym jako jedno z narzędzi konstruowania pozycji prawnej organów administracji publicznej, zarówno w odniesieniu do ich zakresu działania, jak i do właściwości. W tym sensie normy domniemań prawnych nadają prawu elastyczność w tych przypadkach, gdy kazuistyczne rozwiązania nie są możliwe lub nie są wskazane. Normy domniemań prawnych pełnią również funkcję porządkującą w administracji publicznej i poza nią. W szczególności gwarantują, iż wszystkie sprawy indywidualne z zakresu administracji publicznej objęte są działaniami organów tej administracji. (...)


Normy domniemań prawnych pełnią także rolę dyrektyw interpretacyjnych w przypadkach sporów między organami administracji w zakresie stosowania prawa. Wskazują swoiste pierwszeństwo działania określonych organów. Wreszcie, są podstawą merytorycznej reguły kolizyjnej (lex specialis derogat legi generali), gdzie przyjmują funkcję normy o charakterze ogólnym”[3].


Jednym z rodzajów domniemań prawnych jest domniemanie kompetencji. Domniemanie kompetencji oznacza, że do właściwości danego organu należą wszystkie sprawy określonej kategorii (np. sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym), z wyłączeniem tych, które wprost mocą konkretnego przepisu prawa zostały zastrzeżone do właściwości innych podmiotów. W literaturze przedmiotu przyjęto, że „posługiwanie się klauzulą domniemania zadań na rzecz określonego podmiotu zobowiązuje jednocześnie do wyliczenia zadań i kompetencji innego podmiotu, względem którego klauzula nie ma zastosowania (a zatem podmiot ten działa na podstawie i w granicach prawa), przy czym te wyliczone i jednocześnie sprecyzowane zadania stanowią zarazem pole zastrzeżeń dla klauzuli domniemania zadań i kompetencji, określone granicami postanowień ustaw. Podsumowując, należy stwierdzić, że aby jeden podmiot (lub pewna kategoria podmiotów) mógł mieć zakres działania tworzony na zasadzie klauzuli domniemania, pozostałe podmioty o względnie jednorodnym przedmiocie działania muszą mieć zakres działań sformułowany w sposób enumeratywny (zamknięty)”[4].


1. Regulacje prawne dotyczące domniemania właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego

Regulacje prawne dotyczące domniemania właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań publicznych zostały zawarte w ustrojowych ustawach samorządowych. Tytułem wstępu należy zasygnalizować, że inaczej niż w większości przypadków, w których przepisy wszystkich trzech ustaw samorządowych wykazują się istotnym stopniem podobieństwa, w przypadku klauzul kompetencyjnych ustawodawca przyjął zupełnie odmienne zasady w każdej z wymienionych ustaw. W niniejszym opracowaniu zostaną przedstawione zagadnienia dotyczące domniemania właściwości organów na gruncie ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym[5], a następnie ustawy z 5.06.1998 r. o samorządzie województwa[6]. W ostatniej części nastąpi omówienie tej tematyki na podstawie przepisów ustawy z 5.06.1998 r. o samorządzie powiatowym[7], z uwzględnieniem specyfiki organów miasta na prawach powiatu.


2. Domniemanie właściwości organów gminy

Definiując pojęcie właściwości przez pryzmat ustawy o samorządzie gminnym, można stwierdzić, że podobnie jak pojęcie zakresu działania i zadań jest ono związane z przyjęciem pewnej organizacji pracy; pojęcie to odnosi się do podziału konkretnych spraw pomiędzy poszczególne organy administracji[8]. Nie jest jednak formą działania nakierowaną na podmiot administrowany, lecz swoistego rodzaju regułą kolizyjną[9].


W przepisach ustawy o samorządzie gminnym zagadnieniu domniemania właściwości organów gminy zostały poświęcone art. 18 ust. 1 i art. 30 ust. 1. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że przepisy te stanowią „grupę klauzul kolizyjnych trzeciego stopnia, które ułatwiają dystrybucję działań (czynności prawnych) między organy osoby prawnej (gminy)”[10].

Przejdź do strony artykułu: « »
Anna Wierzbica 15.02.13
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: Samorząd Terytorialny
Skomentowano 0 razy
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

 
ZOBACZ TAKŻE

  • Urny, lokale i komisje, czyli kolizje przepisów wyborczych

    Obrazek do artykułu: Urny, lokale i komisje, czyli kolizje przepisów wyborczych

    PKW zwraca uwagę na kolizje przepisów dotyczących przeprowadzenia referendum i wyborów samorządowych. W przypadku organizacji obu głosowań w jednym terminie byłby problem m.in. z komisjami obwodowymi, lokalami, kampanią i urnami. Więcej

  • Wybory raczej 21 października lub 4 listopada

    Obrazek do artykułu: Wybory raczej 21 października lub 4 listopada

    Czekamy na zarządzenie premiera ws. terminu wyborów samorządowych. Prezes Rady Ministrów powinien wskazać datę głosowania pomiędzy 16 lipca a 16 sierpnia 2018 r. Do tej pory wymieniane były trzy niedziele. Więcej

  • Pomoc dla poszkodowanych w podtopieniach

    Obrazek do artykułu: Pomoc dla poszkodowanych w podtopieniach

    MSWiA przypomina, że samorządy powinny ocenić sytuację na swoich terenach i przesłać informacje do wojewodów. Wojewodowie prześlą następnie wnioski do resortu, który podejmie decyzję o pomocy finansowej. Więcej

  • PKW informuje, jak zagłosować korespondencyjnie

    Obrazek do artykułu: PKW informuje, jak zagłosować korespondencyjnie

    Wyborcy z orzeczonym stopniem niepełnosprawności mogą głosować korespondencyjnie, taki zamiar powinni zgłosić komisarzowi wyborczemu do 15 dnia przed dniem wyborów. Komisarz niezwłocznie przekazuje zgłoszenie właściwemu urzędnikowi wyborczemu w gminie. Więcej

  • Więcej Polski w Polsce

    Obrazek do artykułu: Więcej Polski w Polsce

    W porównaniu z poprzednim rokiem uległa zmianie powierzchnia Polski, która zwiększyła się o 1 643 ha – podał Główny Urząd Statystyczny. Podajemy, gdzie terenu przybyło. Więcej

Zapisz się na newsletter

Newsletter wyborczy

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE