Jak zostać kandydatem na wójta (burmistrza, prezydenta miasta)

Kwestie wyboru organu wykonawczego gminy reguluje w pierwszej kolejności ustawa o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, a w sprawach w niej nieuregulowanych zastosowanie mają odpowiednie przepisy Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.
articleImage: Jak zostać kandydatem na wójta (burmistrza, prezydenta miasta) fot. Thinkstock



Kwestie wyboru organu wykonawczego gminy reguluje w pierwszej kolejności ustawa o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. z 2002 r. Nr 113, poz. 984 z późn. zm.), a w sprawach w niej nieuregulowanych zastosowanie mają odpowiednie przepisy  Ordynacji wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1547 z późn. zm.) [Ordynacja].

Wójt, wybierany jest w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym. Wybory wójta odbywają się w tym samym cyklu co wybory do organów jednostek samorządu terytorialnego [j.s.t.]. Zarządza je w tym samym trybie (rozporządzenia) Prezes Rady Ministrów, łącznie z wyborami do rad gmin (art. 5 ustawy). Wybory przeprowadzają te same komisje, w tym samym terminie, w lokalach wyborczych itd., które przeprowadzają wybory do organów stanowiących j.s.t.

Prawo głosowania, wybierania wójta w danej gminie (czynne prawo wyborcze) ma każdy, kto posiada prawo wybierania do rady tej gminy.

Wyborów dokonuje się w dwóch turach, tzn. jeżeli w pierwszym głosowaniu żaden z kandydatów nie otrzyma więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie na dwóch kandydatów, którzy w pierwszym głosowaniu otrzymali największą liczbę ważnie oddanych głosów. W przypadku, gdy dwóch lub więcej kandydatów otrzyma tę samą liczbę głosów uprawniającą do udziału w ponownym głosowaniu, o dopuszczeniu kandydata do drugiej tury przesądza większa liczba obwodów, w których jeden z kandydatów otrzymał większą liczbę głosów. Jeżeli liczba tych obwodów byłaby równa – o dopuszczeniu kandydata do drugiej tury rozstrzyga losowanie przeprowadzone przez gminną komisję wyborczą. Gdy któryś z kandydatów wycofa zgodę na udział w drugiej turze albo utraci prawo wyborcze, jego miejsce zajmuje kandydat, który otrzymał kolejno największą liczbę głosów. W takim przypadku termin ponownego głosowania odracza się o dalszych 14 dni.

W drugiej turze głosowania za wybranego uważa się kandydata, który otrzymał większą liczbę ważnie oddanych głosów. Jeżeli obaj kandydaci otrzymają tę samą liczbę głosów, o wyborze decyduje większa liczba obwodów głosowania, w których dany kandydat otrzymał więcej głosów od konkurenta. W przypadku, gdy ilości obwodów głosowania, w których otrzymają większą liczbę głosów również będą równe, o wyborze rozstrzyga gminna komisja wyborcza w drodze losowania spośród tych dwóch kandydatów. 


                                                                                                  * * *


Wskazane na wstępie ustawy tworzą, zdaniem autora, nieco dziwaczną konstrukcję zgłaszania kandydatów na wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli wybory odbywają się równocześnie z wyborami do rady gminy, a z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia w najbliższych wyborach samorządowych.
Ustawa w art. 7 w ust. 1 w prawo zgłaszania kandydatów na wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wyposaża:
1) partie polityczne i ich koalicje,
2) stowarzyszenia i organizacje społeczne,
3) oraz wyborców.

Jednakże w ust. 2 tego samego artykułu prawo to de facto ogranicza, powierzając wykonanie tej czynności wyłącznie komitetom wyborczym powołanym na podstawie Ordynacji, które zarejestrowały listy kandydatów na radnych gminy w co najmniej połowie okręgów wyborczych w danej gminie. Przy czym w każdym z tych okręgów liczba zarejestrowanych przez ten komitet kandydatów na radnych nie może być mniejsza niż liczba radnych wybieranych w tym okręgu.

W związku z tym, aby zostać kandydatem na wójta należy:
1) utworzyć „własny” komitet, który będzie w stanie (wcześniej) zgłosić także odpowiednią liczbę kandydatów na radnych gminy, lub;
2) uzyskać poparcie istniejącego komitetu wyborczego, który zamierza zgłosić (zgłosił) odpowiednią liczbę kandydatów na radnych gminy, a nie zamierza zgłaszać własnego kandydata.

Trywializując, można stwierdzić, że prawo zgłoszenia kandydata na wójta mają tylko te komitety wyborcze, które wykażą odpowiednie moce przerobowe i skuteczność w zgłaszaniu kandydatów na radnych gminy, a tym samym kandydatem na wójta może być osoba, która jeszcze przed kandydowaniem zdobędzie odpowiednie poparcie.

Ten sam kandydat na wójta może być zgłoszony tylko przez jeden komitet.

Zgłoszenia kandydata dokonuje w imieniu komitetu wyborczego pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego lub osoba przez niego upoważniona. Osoba upoważniona nie może upoważnić innej (kolejnej) osoby.

Kandydatem na wójta może być tylko osoba, która:
1) posiada obywatelstwo polskie;
2) ukończyła 25 lat (lub ukończy najpóźniej w dniu głosowania);
3) i nie jest:
a) pozbawiona praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądowym,
b) pozbawiona praw wyborczych orzeczeniem Trybunału Stanu,
c) ubezwłasnowolniona prawomocnym orzeczeniem sądowym,
d) karana za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego,
e) osobą, wobec której wydano prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego,
f) osobą, wobec której wydano prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające utratę prawa wybieralności, o którym mowa w art. 21a ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 z późn. zm.).

Brak prawa wybieralności trwa od uprawomocnienia się orzeczenia sądu do jego zatarcia.

Ta sama osoba może kandydować na wójta tylko w jednej gminie.

Kandydat na wójta jeszcze przed „wystawieniem” swojej kandydatury powinien dokładnie przeanalizować swój status, czy nie naruszy ustawowych zakazów łączenia funkcji wójta z wykonywaniem innych funkcji lub prowadzenia działalności gospodarczej, określonych w odrębnych przepisach. Na przykład, zgodnie z art. 27 ustawy o samorządzie gminnym, funkcji wójta nie można łączyć z:
1) funkcją wójta lub jego zastępcy w innej gminie;
2) członkostwem w organach jednostek samorządu terytorialnego;
3) zatrudnieniem w administracji rządowej;
4) mandatem posła lub senatora.

W takiej sytuacji rada podejmie uchwałę o wygaśnięciu mandatu.

Wójt po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw wyników wyborów, po otrzymaniu od gminnej komisji wyborczej zaświadczenia o wyborze, aby objąć funkcję musi być gotowy również na złożenie wobec rady gminy ślubowania oraz na ujawnienie swojego majątku w drodze oświadczenia. Jeżeli tego nie uczyni, rada gminy także podejmie uchwałę o wygaśnięciu jego mandatu.

Ireneusz Krześnicki

Artykuł pochodzi ze specjalnego serwisu Wybory Samorządowe 2010 zamieszczonego w Serwisie Samorządowym www.samorzad.LEX.pl.


Przydatne materiały:
Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. 2003 r. Nr 159, poz. 1547 ze zm.)

Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. (Dz.U. Nr 113, poz. 984 ze zm.)
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.)

Ireneusz Krześnicki 27.08.10
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 3 razy

Jak zostać kandydatem na wójta (burmistrza, prezydenta miasta)

Zapisz się na bezpłatny Newsletter Samorządowy
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Inne artykuły o zbliżonej tematyce

Nie znaleziono żadnych artykułów.

Warto przeczytać

Aktualności - Samorząd

Tego samego autora