Strona główna » Wiedza » Sprawy samorządowe » Referendum lokalne: terminy, zasady, ważność, prawo głosu

Referendum lokalne: terminy, zasady, ważność, prawo głosu

12.01.15

W jakich sprawach przeprowadza się referendum lokalne? Kto ma prawo głosu? Jakich terminów należy przestrzegać i kiedy wyniki referendum są wiążące? Odpowiedzi na te pytania przygotowała Hanna Szlachetko.

articleImage: Referendum lokalne: terminy, zasady, ważność, prawo głosu fot. Thinkstock


Jedną z podstawowych zasad demokracji przedstawicielskiej, postulowaną już przez Marsyliusza z Padwy w dziele Obrońca Pokoju (Defensor Pacis), jest zasada demokracji bezpośredniej, realizowana poprzez podejmowanie decyzji w najistotniejszych sprawach przez samych wyborców. W polskim systemie prawa konstytucyjnego, również w zakresie regulującym funkcjonowanie samorządu terytorialnego, zasada demokracji bezpośredniej znajduje zastosowanie, w zakresie określonym w przepisach szczególnych.


Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 594, z późn. zm. - zwanej w dalszej części artykułu ustawą o samorządzie gminnym) wskazuje w artykule 11 ust. 1, że rozstrzygnięcia podejmowane są przez mieszkańców w głosowaniach powszechnych, poprzez wybory i referenda, lub za pośrednictwem organów gminy.


Z analizy tego przepisu wynika, że głosowania powszechne mają charakter nadrzędny, podstawowy, natomiast działanie przez organy gminy nosi natomiast charakter pochodny. Jednocześnie ustawa o samorządzie gminnym określa, w jakich sprawach konieczne jest przeprowadzenie referendum.


Są to następujące rozstrzygnięcia:
a) w sprawie odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w przypadku podjęcia przez radę gminy uchwały o nieudzieleniu wójtowi absolutorium (art. 28 a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym);
b) w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców gminy (art. 54 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym).


Ustawa o samorządzie gminnym określa również, że referendum może zostać przeprowadzone w następujących sprawach:
a) odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) z innych powodów, niż nieudzielenie mu absolutorium przez radę gminy (art. 28b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym);
b) utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy (art. 4c ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).

 

W pozostałym zakresie ustawa o samorządzie gminnym zawiera odesłanie do ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 706 - zwanej dalej ustawą o referendum lokalnym). Powyższa ustawa powtarza co do zasady regulację ustawy o samorządzie gminnym, jednocześnie określając również, że referendum lokalne może zostać przeprowadzone w sprawie:
a) odwołania rady gminy;
b) sposobu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej wspólnoty, leżącej w kompetencji organów samorządu,
c) w innych, istotnych sprawach, dotyczących społecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi wspólnoty samorządowej (art. 2 ust. 1 ustawy).


W art. 2 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym ujęto definicję referendum, w myśl której referendum stanowi udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie lub pytania, bądź dokonanie wyboru pomiędzy zaproponowanymi wariantami.

Prawo do udziału w referendum mają osoby, które posiadają czynne prawo wyborcze do rady gminy oraz zamieszkują na terenie gminy, w której przeprowadzane jest referendum.

Inicjatywę do przeprowadzenia referendum posiada rada gminy oraz 10 % mieszkańców gminy, uprawnionych do głosowania, przy czym w sprawie odwołania rady gminy inicjatywa przysługuje wyłącznie grupie mieszkańców. Wniosek ten może być połączony z wnioskiem o odwołanie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) bądź też może zostać złożony samodzielnie. Ustawa wprowadza ponadto czasowe ograniczenie możliwości złożenia wniosku o odwołanie organów gminy, bowiem wniosek taki może być złożony nie wcześniej, niż po upływie 10 miesięcy od dnia wyboru organu lub ostatniego referendum w tej sprawie, jak również nie później, niż na 8 miesięcy przed upływem kadencji.


Po podjęciu przez radę gminy uchwały w przedmiocie przeprowadzenia referendum, podlega ona ogłoszeniu w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym oraz bezzwłocznemu rozplakatowaniu lub ogłoszeniu w sposób przyjęty zwyczajowo w danej gminie. Referendum przeprowadza się w ciągu 50 dni od ogłoszenia uchwały w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym, w dzień wolny od pracy.

Z wnioskiem o przeprowadzenie referendum z inicjatywy mieszkańców występuje inicjator referendum, którym może być:
a) grupa co najmniej 5 mieszkańców gminy, którym przysługuje czynne prawo wyborcze do rady gminy, przy czym w sprawie utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia jej granic grupa ta musi liczyć 15 mieszkańców;
b) statutowa struktura partii politycznej, działająca na terenie danej gminy oraz
c) organizacja społeczna, wyposażona w przymiot osobowości prawnej, działająca na terenie danej gminy.


Inicjator referendum
ma obowiązek powiadomić wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum, określając sprawę, w której referendum ma zostać przeprowadzone oraz wskazując odpowiednio:
a) dla grupy wyborców - nazwiska, imiona, adresy zamieszkania i numery PESEL wszystkich członków grupy, jak również wskazanie osoby, będącej jej pełnomocnikiem;
b) dla partii politycznej i organizacji społecznej – jej nazwę, adres siedziby, nazwisko, imię, adres zamieszkania i numer PESEL jej pełnomocnika, przy czym do powiadomienia dołącza się również poświadczony odpis z ewidencji partii politycznych lub z rejestru organizacji wraz z jej statutem.


Pełnomocnikiem inicjatora referendum może być wyłącznie osoba, która posiada czynne prawo wyborcze do odpowiedniej rady gminy. Takie ograniczenie może powodować trudności, zwłaszcza w odniesieniu do organizacji i partii politycznych, które mogą nie posiadać dostatecznie rozbudowanych lokalnych struktur.

W przypadku referendum w sprawie odwołania organów gminy inicjator referendum przesyła powiadomienie również do komisarza wyborczego.
Wójt (burmistrz, prezydent miasta), jak również komisarz wyborczy, niezwłocznie potwierdza pisemnie otrzymanie powiadomienia. Dodatkowo, na pisemny wniosek inicjatora, wójt (burmistrz, prezydent miasta) w ciągu 14 dni powiadamia o liczbie mieszkańców gminy, uprawnionych do głosowania, objętych rejestrem wyborców na koniec poprzedniego kwartału.


Inicjator referendum zobowiązany jest do podania na własny koszt mieszkańcom informacji o przedmiocie zamierzonego referendum w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie, podając pytanie, pytania bądź warianty proponowane do wyboru. W przypadku referendum w sprawie samoopodatkowania informacja ta zawierać musi również cele i zasady samoopodatkowania, a w sprawie odwołania organu gminy – uzasadnienie.

Przejdź do strony artykułu: « »
Hanna Wolska 12.01.15
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: LEX dla Samorządu Terytorialnego
Skomentowano 1 razy
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

 
ZOBACZ TAKŻE

  • Więcej gmin zostanie objętych uproszczeniami związanymi z burzami

    Obrazek do artykułu: Więcej gmin zostanie objętych uproszczeniami związanymi z burzami

    Do wtorku samorządowcy mogą zgłaszać gminy, które powinny być objęte rozporządzeniem upraszczającym procedury związane z remontem lub odbudową domów zniszczonych w wyniku sierpniowych nawałnic. Premier Beata Szydło zapowiedziała, że w środę zostanie wydany do niego aneks. Więcej

  • Katowice mają oferty na przebudowę dwóch ważnych skrzyżowań

    Obrazek do artykułu: Katowice mają oferty na przebudowę dwóch ważnych skrzyżowań

    Oferty na przebudowę dwóch newralgicznych skrzyżowań na wylotowych trasach prowadzących na południe zebrał w dwóch przetargach samorząd Katowic. Miasto zdobyło wcześniej na ten cel największe w Polsce łączne dofinansowanie w konkursie na inwestycje drogowe miast. Więcej

  • Pół tysiąca urzędów administracji publicznej z terminalami płatniczymi

    Obrazek do artykułu: Pół tysiąca urzędów administracji publicznej z terminalami płatniczymi

    Z prawie 750 urzędów administracji publicznej, które zgłosiły się do realizowanego przez Ministerstwo Rozwoju ogólnopolskiego programu, już 500 przyjmuje płatności bezgotówkowe. Dzięki temu coraz więcej obywateli ma możliwość dokonywania opłat za czynności administracyjne z wykorzystaniem terminali płatniczych POS i usługi WebPOS Paybynet. Więcej

  • Karta Dużej Rodziny: dane do GIODO zgłasza gmina

    Obrazek do artykułu: Karta Dużej Rodziny: dane do GIODO zgłasza gmina

    Administratorami danych osobowych przetwarzanych w celu przyznania Karty Dużej Rodziny są wójt oraz minister właściwy do spraw rodziny. Oznacza to, że zbiór danych prowadzony w celu przyznawania Karty (jego ewentualną aktualizację) powinna zgłosić wyłącznie gmina - przypomina Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych. Więcej

  • Wkrótce ruszy modernizacja nabrzeża Wisły w Płocku

    Obrazek do artykułu: Wkrótce ruszy modernizacja nabrzeża Wisły w Płocku

    Z początkiem września ma ruszyć modernizacja nabrzeża Wisły w Płocku (Mazowieckie). Do połowy 2018 r. powstanie tam m.in. promenada, „skwer biznesu” i nowy port jachtowy. Inwestycję za 31,8 mln zł wykona spółka PORR. Część środków ma pochodzić z unijnego wsparcia. Więcej

  • Karol Balicki IP: 213.92.* 10-07-2017
    Uważam, że autorka prezentując art. 11 ust. 1 u.s.g. błędnie odczytuje zapis: "mieszkańcy gminy podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym (poprzez wybory i referendum) ..." autorka bowiem pisze, że "mieszkańcy podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym, poprzez wybory i referenda ...".
    W mojej ocenie mieszkańcy mają dwa narzędzia prawne podejmowania decyzji : głosowanie powszechne w drodze wyborów i referendum oraz za pośrednictwem organów.
    Autorka poprzez postawienie przecinka zamiast nawiasu błędnie wyprowadza trzecie narzędzie prawne "głosowanie powszechne" i stawia nadrzędność tego trybu podejmowania decyzji nad pozostałymi.

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź
Zapisz się na newsletter
Polecamy:
NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE